HISTORIE VAN DE FIETS

 De beleving van Piet Kleine, oud-amateur wielrenner en oud-schaatser, Olympisch schaatskampioen op de 10.000 meter (Innsbruck, 1976)
Aan het begin van de 19de eeuw waren er in Engeland niet-stuurbare loopfietsen. De Duitser Karl von Drais, iemand die we vandaag de dag een toegepast wiskundige zouden noemen, paste de loopfiets aan met een stuurbaar voorwiel, wat het gebruiksgemak ten goede kwam. En passant ontdekte hij het in evenwicht houden van de fiets. De eerste stuurbare loopfiets heette de Draisienne en werd veelvuldig nagebouwd. In het midden van de 19de eeuw verschenen de eerste fietsen met pedalen; veelal met een aandrijving op het voorwiel. De fietsen van toen kregen steeds grotere voorwielen, immers dan waren ze sneller. Maar ze kenden slechts een kleine groep gebruikers: je moest behendig zijn, niet bang zijn voor een val en voor vrouwen waren ze niet geschikt. Er ontstonden dan ook driewielers met bijzit opdat ook de vrouw mee kon. Eind 19de eeuw werden de eerste fietsen gemaakt zoals wij die vandaag de dag kennen. De eerste fietsen met versnelling verschenen in het begin van de twintigste eeuw; ze werden voor het eerst officieel in wedstrijden gebruikt in 1920. Ook werden de eerste prototypes van ligfietsen gemaakt. Als postbesteller in het Drentse Hollandscheveld fietst hij rond op een degelijke ouderwetse fiets maar zijn ‘race’ materiaal is natuurlijk modern. “Ik reed in 1992 de Ronde van Eelde. Collega renner Bennie Gosink was me te snel af. Gosink reed destijds met de versnellingsschakeling aan het stuur. En dat was voor mij doorslaggevend, dat wilde ik ook. Bovendien is het efficiënter, veiliger en inderdaad het schakelt sneller. Maar goed materiaal zegt niet alles. Renners uit het voormalige Oostblok reden op ‘barrels’ en wisten toch te winnen. Dries van Wijhe alias ‘Dolle Dries’ won ooit een wielerwedstrijd op een gewone fiets. In vergelijking met de wielersport heeft de schaatssport te lang stil gestaan, daar is pas in de laatste 10 jaar technische vooruitgang geboekt.” Verschillende renners experimenteerden graag. De Amerikaanse wielrenner Greg LeMond won wellicht ooit de Tour de France (1989) dankzij de speciale tijdrithelm, zo illustreert Kleine.

Index, Dynamo, Weerstand, Brandstof, Versnelling, Het wiel, Evenwicht, Snufjes, Temperatuur, Andere fietsen, Historie van de fiets, Vermogen, Hongerklop

Dit boekje is tot stand gekomen in samenwerking met de Koninklijke Nederlandse Wielren Unie.
Het boekje is gemaakt ter gelegenheid van het wereldjaar van de natuurkunde.

Bronnen:
De natuurkunde van ’t vrije veld 3, Dr. M. Minnaert, B.V. W.J. Thieme & Cie, Zuthpen, 1971.
Bicycling Science, F.R. Whitt, D.G. Wilson, The Massachusetts Institute of Technology, 1993.
http://www.exploratorium.edu/cycling/fiets/index.html
Eindredactie: Theo Jurriens en Herbert Löhner, met dank aan Karin Maarse.
Productie: Profiel P.r. Leeuwarden. Vormgeving: Wikke Meinsma Leeuwarden.