VERSNELLING

 De beleving van Marc Lotz, profwielrenner.
De uitvindingen van de ketting en van het tandrad worden toegeschreven aan Leonardo da Vinci. Hij was één van de grootste uitvinders en leefde in de 15de eeuw. Vierhonderd jaar later vonden ze hun toepassing in de fiets. Door het gebruik van de ketting zit de fietser niet meer recht boven het voorwiel, zoals in het geval van de vélocipède. En door gebruik te maken van de versnelling kan de energie van de fietser doelmatiger worden gebruikt. Bij bergop trap je sneller dan je wiel draait, wat minder kracht kost. Bij wind in de rug doe je het juist andersom: je trapt langzamer dan het wiel draait. Door het instellen van het aantal tandjes op het voorste kettingwiel en dat op het achterste kettingwiel kun je de overbrenging regelen. Bijvoorbeeld 54 tandjes voor en 27 tandjes achter betekent dat bij een pedaalslag het achterwiel twee keer rond gaat. De afgelegde weg per pedaalslag noemen wielrenners het verzet. De sympathieke Limburgse wielrenner staat bekend als de ‘tandjes’ specialist en dat heeft wellicht alles te maken met zijn voorliefde voor de wiskunde. En voor wie daar nog aan twijfelt: de versnelling heb je vooral nodig in de bergen. “Bij mijn eerste berg luisterde ik naar de collega’s, maar uiteindelijk moet je het toch allemaal zelf ervaren en uitvinden”, aldus Lotz. “Inmiddels kan ik bij iedere berg het juiste verzet wel dromen. Maar zeker een nieuw parkoers moet je altijd verkennen: weten wat je en waar je moet schakelen. Collega’s die onbekend zijn met de Limburgse heuvels heb ik het nog wel eens fout zien doen in de Amstel Gold race. Hoewel ik zelf geen sprinter ben, gaat het ook wel eens mis. Bij een aankomstsprint moet je op tijd schakelen, in de laatste honderd meter gaat het niet meer!”

Op de dag, 1 juni, van het verschijnen van het boekje werd de EPO affaire van Lotz bekend. Op moment van interview was dit bij de samenstellers onbekend.

Index, Dynamo, Weerstand, Brandstof, Versnelling, Het wiel, Evenwicht, Snufjes, Temperatuur, Andere fietsen, Historie van de fiets, Vermogen, Hongerklop

Dit boekje is tot stand gekomen in samenwerking met de Koninklijke Nederlandse Wielren Unie.
Het boekje is gemaakt ter gelegenheid van het wereldjaar van de natuurkunde.

Bronnen:
De natuurkunde van ’t vrije veld 3, Dr. M. Minnaert, B.V. W.J. Thieme & Cie, Zuthpen, 1971.
Bicycling Science, F.R. Whitt, D.G. Wilson, The Massachusetts Institute of Technology, 1993.
http://www.exploratorium.edu/cycling/fiets/index.html
Eindredactie: Theo Jurriens en Herbert Löhner, met dank aan Karin Maarse.
Productie: Profiel P.r. Leeuwarden. Vormgeving: Wikke Meinsma Leeuwarden.