WIEL

 De beleving van Obe Hiemstra, bijna 50 jaar “fietsenmaker” te Marum
Het wiel is uitgevonden in 3500 voor Christus in Mesopotamië. Niet als toepassing in een fiets maar als onderdeel van een kar. De eerste fietsen hadden al spaken. Zelfs in de oudheid hadden veel wielen van strijdwagens en karren die door dieren werden voortgetrokken spaken. Een wiel met spaken kan net zo sterk zijn als een massief wiel maar het weegt veel minder. De eerste wielen met spaken waren meestal van hout gemaakt. Tegenwoordig zijn ze gemaakt van staal of aluminium. Soms worden ook ongewone materialen zoals koolstof of keramiek gebruikt. In de begintijd van de fiets waren de banden van ijzer of hout. Het gebruik van de luchtband, sinds 1888, bevorderde de populariteit van het fietsen. Het fietsen met een luchtband was veel plezieriger. De hedendaagse fiets heeft al naar gelang de toepassing smalle of brede banden. De racefiets heeft dunne bandjes om zo de weerstand met de weg te verminderen. De band van de mountainbike is breder en heeft dan ook meer grip. “Het maken en vooral versterken van het wiel is een gevecht tussen spaak en velg. Is de spaak te sterk dan scheurt de velg. Is de velg te sterk dan knapt de spaak. Het wiel van de gewone fiets is door de jaren heen weinig veranderd. Daarentegen is er bij de racefiets veel vernieuwd. Vroeger had een racefiets 36 spaken, nu zijn het er vaak maar 16, om zo gewicht te besparen. De topteams gebruiken wielen met carbonvelgen, ze zijn strak gespaakt zoals het in het jargon heet en hebben een lange levensduur. Met alleen een goed wiel ben je er natuurlijk niet, een goede band moet het compleet maken. Liefst een band van natuurrubber met niet teveel anti-lek erin. Voor de fietsende schooljeugd is dat anders: een ietwat stugge band met veel anti-lek erin. Ouders hebben de band zo weer terug verdiend, het bespaart ouders bovendien vele ritjes naar school!”

Index, Dynamo, Weerstand, Brandstof, Versnelling, Het wiel, Evenwicht, Snufjes, Temperatuur, Andere fietsen, Historie van de fiets, Vermogen, Hongerklop

Dit boekje is tot stand gekomen in samenwerking met de Koninklijke Nederlandse Wielren Unie.
Het boekje is gemaakt ter gelegenheid van het wereldjaar van de natuurkunde.

Bronnen:
De natuurkunde van ’t vrije veld 3, Dr. M. Minnaert, B.V. W.J. Thieme & Cie, Zuthpen, 1971.
Bicycling Science, F.R. Whitt, D.G. Wilson, The Massachusetts Institute of Technology, 1993.
http://www.exploratorium.edu/cycling/fiets/index.html
Eindredactie: Theo Jurriens en Herbert Löhner, met dank aan Karin Maarse.
Productie: Profiel P.r. Leeuwarden. Vormgeving: Wikke Meinsma Leeuwarden.